VIZUELNI IDENTITET STAROG GRADA U MOSTARU

Tradicionalni zanati kao ogledalo autentičnosti

„Zanati su jedno od glavnih obilježja gradova. Kao simboli njihovih korijena, historije i osobenosti, oni prepoznaju i oblikuju posebnosti različitih kultura. Umjetnosti i zanati gradova svjetske baštine predstavljaju jedinstveno kulturno naslijeđe. Njihov opstanak i prenošenje budućim generacijama doprinosi očuvanju autentičnosti i integriteta zbog kojih su ovi gradovi proglašeni svjetskom baštinom.“
- OWHC (Organizacija gradova svjetske baštine), projekt „Arts and Crafts in World Heritage Cities“ (https://ciudadespatrimonio.eu) (https://ciudadespatrimonio.eu)

Kada se govori o „vizuelnom identitetu“ Mostara, mnogi najprije pomisle na Stari most, kamene sokake i svjetlucavu Neretvu. Međutim, vizuelni identitet Starog grada ogleda se i u životu koji se tamo odvija — u čehrama trgovaca i zanatlija, mirisu bosanske kafe, ezanu s munara, crkvenim zvonima, u zvuku čekića koji udara po bakru, u osmijehu majstora koji iz svoje radionice prenosi tradiciju na nove generacije.

Upravo takav trenutak zabilježen je u videu s majstorom Safetom Begovićem (84), učiteljem kujundžijskog zanata, koji nas redovno posjećuje da provjeri kako napreduju njegovi učenici. Video je snimljen na štandu koji se na tom mjestu nalazi od 2017. godine – kao simbol kontinuiteta živog zanata u Mostaru.
Danas, međutim, taj štand Gradska uprava Mostara želi ukloniti pod apsurdnim izgovorom da „narušava vizuelni identitet Starog grada“. Ova odluka donesena je uprkos pozitivnom mišljenju Agencije Stari grad, institucije nadležne upravo za zaštitu vizualnog identiteta i integriteta zaštićene zone.

Važno je razumjeti da se, u kontekstu UNESCO smjernica, pojam vizuelnog identiteta ne odnosi isključivo na fizički izgled prostora, već na ukupni doživljaj autentičnosti – sklad između vizuelnih, zvučnih i ambijentalnih elemenata koji zajedno čine „duh mjesta“ (spirit and feeling of place).

Drugim riječima, vizuelni identitet ne opisuje samo fasade, nego i ono što ih oživljava – ritam života, zvukove, geste, materijale, mirise i aktivnosti koje čine da prepoznamo određeni prostor i da ga doživimo kao autentičan.

When someone thinks of the Old Town of Mostar, its visual identity is the feeling that arises in their mind – not only the stone and arch of the Old Bridge, but also the sound of coppersmiths’ hammers, the gleam of copper in shop windows, handmade souvenirs created in traditional ways, and the presence and mann

ers of the native inhabitants. If all of this were removed, the bridge and cobblestones would physically remain – but the visual identity would disappear, because it would lose the life and spirit that make it alive and recognizable.

Prema tome, upravo ovaj prizor – učitelj, učenici, bakar i čekić – predstavlja stvarni, živi i rijetko autentični vizuelni identitet Starog grada.

On je svjedočanstvo viševjekovnog kontinuiteta bosansko-hercegovačke nematerijalne kulturne baštine – onog dijela koji diše, koji ima miris, zvuk i dušu Mostara.

Video s majstorom Safetom Begovićem donosi taj duh Starog grada u njegovoj najautentičnijoj formi – pozivamo vas da ga pogledate i sami osjetite šta znači istinski vizuelni identitet Mostara.